Deze pagina beschrijft het tweede toekomstbeeld van de samenleving in 2040 die volgens experts realistisch is. In dit toekomstbeeld leven we in een maatschappij met meer aandacht voor elkaar en vormt solidariteit een belangrijk kenmerk van de samenleving. Mensen richten zich op het ondersteunen van hun medemens, het delen van goederen en voorzieningen (zoals auto’s of publieke beweegtuinen). Hierin is een belangrijke rol weggelegd voor onder andere buurtsportcoaches, sociaal makelaars en jongerenwerkers en vooral voor beleid dat gericht is op het samenwerken aan oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen. Het toekomstbeeld is beschreven vanuit het perspectief dat we ons al in 2040 bevinden.
Dit toekomstbeeld komt voort uit de uitkomsten van de horizonscan per thema.
Zie voor meer informatie over de gebruikte methoden het methoderapport.
De rol van sociale netwerken en verenigingsleven in een vergrijzende samenleving
Ook in dit toekomstbeeld is er in 2040 sprake van een vergrijzende samenleving met veel meer (oude) ouderen. Voor een deel zijn dit senioren die weinig hulpbehoevend zijn en die tijd en ruimte hebben om naar de meer kwetsbaren in hun omgeving om te kijken. Omdat veel mensen zich verantwoordelijk voelen voor het welzijn van anderen kunnen minder fitte ouderen terugvallen op een netwerk aan sociale contacten. Dit sociale vangnet wordt gefaciliteerd door integraal beleid dat gericht is op participatie en heeft onder andere tot gevolg dat mensen met gezondheidsproblemen langer thuis wonen. In dat kader is een belangrijke rol weggelegd voor het verenigingsleven en de buurt(sport)coach die vooral gericht is op het stimuleren van mensen die (te) weinig bewegen en minder op het faciliteren van de mensen die al intensief sporten. Voor de mantelzorgers en vrijwilligers betekent dit dat ze minder tijd hebben om zelf (intensief) te sporten. Daarentegen wordt er vaker samen gewandeld of gesport, zoals zwemmen, (elektrisch) fietsen of seniorenfitness.
Prioriteit voor gezondheid: minder focus op sportieve prestaties
Gezelligheid en gezondheid krijgen meer nadruk dan prestaties en het verleggen van (sportieve) grenzen. In de opvoeding (op school, thuis en in de vereniging) betekent dit dat er wel aandacht is voor voldoende bewegen, maar dat de focus vooral gericht is op plezier en sociaal contact, en minder op presteren en winnen. “Nieuwe vormen van sport en bewegen” zijn dan ook vaker aangepaste versies van bestaande sporten, zoals walking football, pickleball en aquafitness. Sportapps en e-sports richten zich vooral op het verbinden van mensen en vinden van maatjes. Door deze grotere nadruk op breedtesport en recreatief bewegen neemt de aandacht voor topsport af, ook in de media. Dat komt ook omdat Nederlandse competities en individuele sporters minder internationale successen boeken, mede doordat er minder wordt geïnvesteerd in excelleren en innoveren.
Een leefomgeving die verbindt met sport en bewegen in het teken van gezondheid en saamhorigheid
De effecten van de verstedelijking en de trend naar kleinere huishoudens worden grotendeels opgevangen door sociale netwerken, waardoor mensen juist meer verantwoordelijkheid ervaren voor hun directe sociale en fysieke omgeving. Mantelzorgwoningen of woonvormen waarin mensen zonder partner kunnen samenwonen, maken het mogelijk om voorzieningen met meer mensen te delen.
Lokaal en nationaal beleid is erop gericht om zo veel mogelijk mensen de mogelijkheid te bieden om deel te nemen aan de samenleving. Voor de inrichting van de sport- en beweegomgeving betekent dit dat er meer aandacht is voor laagdrempelige en inclusieve voorzieningen: openbaar toegankelijk, veilig en bedoeld voor iedereen. Dit verkleint de sociaaleconomische verschillen tussen groepen. Tegelijk remt het de totale economische groei, de diversiteit aan (commerciële) sportaanbieders en technologische innovaties in de sport, doordat publieke middelen en aandacht vooral naar basisvoorzieningen gaan en daarmee de prikkels voor commerciële ontwikkeling en innovatie afnemen. Door het kleinere en minder diverse aanbod hebben sporters minder mogelijkheden om een sport te kiezen die specifiek past bij hun wensen of ambities.
De rol van publieke en private aanbieders
Het met publiek geld gefinancierde sport- en beweegaanbod is vooral gericht op het versterken van gezondheid en sociale samenhang. Veel van dit sport- en beweegaanbod is ook geïntegreerd in de openbare leefomgeving, in een voor iedereen veilige en beweegvriendelijke omgeving met onder andere beweegtuinen, wandelroutes en groene ontmoetingsplekken. Door lokale integrale samenwerking van het sportdomein met gemeentelijke partners vanuit o.a. klimaatadaptatie, de gezondheidszorg, het onderwijs en het sociaal domein (bestaanszekerheid) wordt gestreefd naar multifunctionele ruimtes die voor iedereen toegankelijk zijn. Dit resulteert in initiatieven variërend van educatieve beweegroutes en dansavonden in het buurthuis tot social games die fysieke activiteit en sociale interactie combineren.
De private aanbieders zorgen voor een complementair sport- en beweegaanbod waarmee ze doorgaans een wat kleiner publiek bereiken, vooral omdat er meer kosten aan zijn verbonden. Dit maatwerk krijgt ook vorm in publiek-privaat samenwerkingen waarbij sportcoaches of verenigingen gebruikmaken openbare voorzieningen, bijvoorbeeld via voetbalclinics of personal coaches. Dit aanbod richt zich vooral op mensen die meer willen bereiken in termen van presteren of persoonlijke doelen. Een deel van dit aanbod kan ook worden gefinancierd door zorgverzekeraars en werkgevers, vanuit het oogpunt van gezondheidspreventie.
Digitalisering in dienst van de samenleving
Digitalisering speelt in de samenleving een proces-ondersteunende rol en staat in dienst van de volksgezondheid en het beter bij elkaar brengen van vraag en aanbod, ook als het gaat om sport en bewegen. De inzet van digitale middelen is daarbij vooral gericht op het efficiënter en effectiever organiseren van activiteiten. Denk bijvoorbeeld aan digitale zoekregisters die intelligente, interactieve omgevingen bieden die stimuleren om te gaan sporten en bewegen, gekoppeld aan community-functies waardoor mensen eenvoudiger sport- en beweegmaatjes kunnen vinden. Ook is er een breed spectrum aan beweegprogramma’s gratis online beschikbaar, geïnspireerd op televisieprogramma's zoals “Nederland in Beweging”, maar dan interactiever en ingebed in lokale netwerken.
Menselijke maat in sport en bewegen: solidariteit vóór technologie
Omdat solidariteit en saamhorigheid centraal staan is er minder behoefte aan gadgets, een digitaal gepersonaliseerd sport- of beweegadvies of de (Techniek waarmee aan een weergave van de realiteit virtuele elementen kunnen worden toegevoegd.) belevenis van een sportwedstrijd. Ondersteuning wordt vooral door mensen onderling geboden, eventueel met hulp van vrijwilligers en mantelzorgers onder begeleiding van professionals. Datzelfde geldt ook voor dagelijkse activiteiten, zoals boodschappen doen en huishouden. Hierdoor blijft de inzet van technologie ondersteunend en aanvullend, terwijl het menselijke contact en de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor elkaar het uitgangspunt vormen binnen deze samenleving.